Zakaz niszczenia ubrań: jak przygotować firmę?

Branża modowa stoi w obliczu jednej z najbardziej przełomowych zmian regulacyjnych w historii Unii Europejskiej. Od 19 lipca 2026 roku duże przedsiębiorstwa obejmie zakaz niszczenia ubrań, a konkretnie niesprzedanej odzieży, akcesoriów odzieżowych oraz obuwia.

Nowe przepisy, wprowadzone na mocy rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów (ESPR), mają położyć kres marnotrawstwu i przyspieszyć przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym.

Poniższy artykuł pomoże Ci zrozumieć, co te zmiany oznaczają dla Twojego biznesu i jak skutecznie przygotować się na nowe obowiązki raportowania oraz wyzwania operacyjne.

Dlaczego zakaz niszczenia ubrań jest konieczny?

Współczesny model konsumpcji doprowadził do sytuacji, w której co roku w Europie niszczy się od 4% do 9% wszystkich tekstyliów jeszcze przed ich pierwszym użyciem. Odpady te generują rocznie około 5,6 mln ton emisji CO₂, czyli tyle, ile wyniosła całkowita emisja netto Szwecji w 2021 roku.

Jak wynika z raportu „Co dalej z górami ubrań?”, konsumenci coraz wyraźniej dostrzegają ten problem:

• 75% badanych uważa, że branża odzieżowa ma negatywny wpływ na środowisko,
• 47% jest przekonanych, że jakość ubrań uległa znacznemu pogorszeniu w porównaniu z przeszłością.

Kogo dotyczy zakaz niszczenia niesprzedanej odzieży?

Nowe, rygorystyczne zasady nie obejmą wszystkich firm w tym samym czasie. Unia Europejska wprowadziła podział ze względu na wielkość przedsiębiorstwa:

1) Mikro i małe firmy: są całkowicie zwolnione z zakazu niszczenia produktów oraz obowiązków raportowania.
2) Średnie przedsiębiorstwa: otrzymały więcej czasu na przygotowanie. Obowiązki i ograniczenia staną się dla nich wiążące dopiero od 19 lipca 2030 roku.
3) Duże firmy: muszą dostosować się do nowych zasad najszybciej – już do lipca 2026 r.

Warto jednak trzymać rękę na pulsie. Komisja Europejska zastrzega, że może objąć mniejsze podmioty tymi zasadami w przyszłości, jeśli pojawią się dowody na omijanie zakazów.

Nowe obowiązki raportowania: co musi ujawnić firma?

Rozporządzenie ESPR stawia na pełną transparentność firm. Przedsiębiorcy, którzy pozbywają się niesprzedanych produktów (bezpośrednio lub przez pośredników), będą musieli raportować:

• roczną liczbę i wagę niesprzedanych produktów konsumpcyjnych, których się pozbyli,
• powody pozbycia się towarów oraz wskazanie konkretnego odstępstwa od zakazu, jeśli zniszczenie było konieczna,
• odsetek produktów, które trafiły do ponownego użycia, recyklingu, odzysku energii czy unieszkodliwienia,
• podjęte i planowane środki, które zapobiegną niszczeniu towarów w przyszłości.

9 lutego 2026 r. Komisja Europejska przyjęła ustandaryzowany format raportowania, który ujednolici te dane w całej UE od lutego 2027 roku.
Pamiętaj jednak, że obowiązek publikacji danych na stronie internetowej za dany rok finansowy dotyczy także okresów wcześniejszych – przed wprowadzeniem jednolitego formatu!

Wyjątki od zakazu – kiedy niszczenie będzie dopuszczalne?

Jeśli wprowadzasz na rynek odzież, akcesoria odzieżowe, obuwie lub tekstylia domowe takie jak koce, zasłony czy pościel, to warto już teraz podjąć konkretne kroki, aby dostosować się do nowych realiów prawnych i oczekiwań społecznych:

1. Produkt jest niebezpieczny: zagraża zdrowiu lub bezpieczeństwu ludzi (np. zawiera toksyczne chemikalia).
2. Towar jest mocno uszkodzony: gdy ubranie zostało zniszczone w transporcie, a koszt naprawy przewyższa koszt nowej sztuki.
3. To podróbki: produkt narusza prawa autorskie lub znaki towarowe.
4. Nikt nie chce darowizny: towar musi być najpierw zaoferowany bezpłatnie (przez min. 8 tygodni) przynajmniej 3 podmiotom pożytku publicznego.
5. Względy etyczne: produkt narusza normy godności ludzkiej.

Czego oczekują polscy klienci?

Wyniki raportu „Co dalej z górami ubrań?” pokazują, że polski konsument staje się świadomym sojusznikiem zmian:

• aż 83% badanych popiera nowe przepisy, które przerzucają odpowiedzialność za odpady na producentów,
• 75% badanych uważa, że branża modowa szkodzi środowisku,
• konsumenci są zmęczeni słabą jakością – blisko połowa ankietowanych uważa, że dzisiejsze ubrania niszczą się znacznie szybciej niż kiedyś.

Polscy konsumenci popierają zakaz niszczenia ubrań, ponieważ coraz wyżej cenią ekologię i trwałość produktów.

Rekomendacje dla wprowadzających: jak przygotować firmę?

Jeśli wprowadzasz na rynek odzież, akcesoria odzieżowe bądź obuwie, to warto już teraz podjąć konkretne kroki, aby dostosować się do nowych realiów prawnych i oczekiwań społecznych:

1. Ekoprojektowanie z myślą o trwałości: projektuj ubrania tak, aby wytrzymały więcej niż kilka prań. Badania pokazują, że 82% konsumentów chce kupować rzadziej, ale wybierać rzeczy trwalsze.
2. Systemy zbiórki (take-back): testuj programy, w których klienci oddają używane ubrania w sklepie w zamian za zniżkę – to najbardziej pożądane rozwiązanie według raportu.
3. Usługi naprawcze: ułatwiaj klientom możliwość naprawy ubrań. 67% klientów woli naprawić porządną rzecz niż kupić nową.
4. Zarządzanie zapasami: usprawnij systemy prognozowania sprzedaży, by nie produkować nadwyżek, z którymi później nie będzie co zrobić.
5. Cyfrowy Paszport Produktu (DPP): przygotuj się do wdrożenia kodów na metkach, które będą zawierać informacje o składzie i możliwościach naprawy produktu.

Dowiedz się więcej: Webinar „Tekstylia pod lupą UE: nadchodzące zmiany w odpowiedzialności producenta.”

Od obowiązku do przewagi rynkowej
Zakaz niszczenia ubrań to nie tylko wyzwanie prawne, ale przede wszystkim szansa. Firmy, które jako pierwsze wdrożą transparentne modele obiegu zamkniętego i przestaną niszczyć niesprzedane kolekcje, zyskają lojalność świadomych klientów i zbudują trwałą przewagę konkurencyjną w nowej, bardziej zrównoważonej rzeczywistości.